Mania MFZ là máy ảnh pinhole làm tay từ gỗ sồi, không ống kính, không ống ngắm, buộc người chụp tự hình dung khung hình trước khi mở nắp phơi sáng.
- Mania MFZ là máy ảnh pinhole làm thủ công từ gỗ sồi và nam châm, dùng phim 120 với nhiều khổ hình.
- Máy không có ống kính, ống ngắm hay nút chụp. Bạn trượt nắp gỗ để bắt đầu và kết thúc phơi sáng.
- Thanh gỗ đi kèm vừa dùng để ngắm khung vừa giúp quy đổi số đo sáng ở f/11 sang thời gian phơi của lỗ kim.
- Phơi sáng trên khoảng 1 giây làm phim phản ứng lệch chuẩn (reciprocity failure), nên cần bù thời gian theo công thức của hãng phim.
- Ghi sổ từng khung hình giúp học nhanh hơn mọi bảng tra cứu.
Nội dung bài viết
Máy ảnh không ống kính, không ống ngắm
Mania MFZ là chiếc máy ảnh pinhole (lỗ kim) làm từ gỗ sồi nguyên khối cùng nam châm. Máy không có ống kính, ống ngắm hay nút chụp, nhưng vẫn dùng được phim 120 với nhiều khổ hình và nhiều tiêu cự. Bỏ hết các tính năng hỗ trợ tự động, người chụp phải tự thấy bức ảnh trong đầu trước khi nó xuất hiện.
Muốn phơi sáng, bạn trượt nắp gỗ khỏi lỗ kim, chụp xong thì trượt nắp về chỗ cũ. Nhiếp ảnh gia Els Vanopstal đã dùng máy này nhiều tháng dọc bờ biển nước Pháp. Máy do Ralph Mann làm thủ công ở Đức. Ông gửi tặng cô một chiếc, nhưng cô cho biết ông không can thiệp vào nội dung video. Ánh sáng phải chen qua một lỗ rất nhỏ nên gần như khung nào cũng là phơi sáng lâu: vài giây khi có nắng, hơn một phút khi trời sương mù.
Khổ hình, ngắm khung và đo sáng
Các miếng gỗ nhỏ giúp đổi khổ hình trên cuộn phim, từ vuông 6x6 đến những dải panorama dài. Vanopstal tìm đến máy vì khổ vuông, rồi lại mê các khung rộng. Lần thử đầu tiên là trên chiếc tàu mô phỏng của Christopher Columbus đang neo ở bờ biển. Nếu bạn quen canh khung trên màn hình, thử thách lớn nhất là phần lớn bức ảnh phải nằm sẵn trong đầu.
Không có ống ngắm nên việc lấy khung dùng một thanh gỗ phẳng, nhà sản xuất gọi là speculation wood. Bạn căn thanh gỗ với các chấm đánh dấu trên thân máy, ngắm dọc đường nối hai chấm để biết đại khái mép khung rơi ở đâu. Cũng thanh gỗ ấy dùng để đo sáng. Máy đo sáng cầm tay không đọc được ở khẩu độ nhỏ như lỗ kim, nên bạn đo ở f/11 rồi dùng thanh gỗ quy đổi sang thời gian phơi. Có lần số đo f/11 được quy đổi thành 6 giây.
Máy còn có các module gắn thêm, nâng tiêu cự từ khoảng 35 mm tương đương lên 55 mm và 75 mm. Thân hộp có chỗ gắn filter, một miếng gỗ giữ nắp không bị trượt mở trong túi, ba lỗ gắn chân máy cùng hai thước thủy tích hợp. Mọi thứ cần thiết đều nằm sẵn trên máy, khá hiếm với dòng pinhole.
Phim phản ứng lệch chuẩn khi phơi lâu
Khi thời gian phơi vượt khoảng 1 giây, phim không còn đáp ứng theo đường thẳng. Hiện tượng này gọi là reciprocity failure và ảnh pinhole gần như nằm trọn trong vùng đó. Ilford công bố công thức đơn giản cho phim đen trắng: lấy thời gian đo được (tính bằng giây) nâng lên một lũy thừa cố định, là 1.26 với FP4 Plus và 1.31 với HP5 Plus. Số đo 10 giây trên FP4 Plus thành khoảng 18 giây, còn 1 phút đo được kéo dài gần 3 phút. Kodak và các hãng khác có bảng riêng, ngoài ra có ứng dụng điện thoại miễn phí tính sẵn ngoài hiện trường.
Ảnh pinhole có độ sâu trường ảnh gần như vô hạn nên lấy nét không quyết định ảnh đạt hay hỏng. Cả bức ảnh dựa vào phơi sáng và bố cục. Loại máy này hợp với người đã quen chụp phong cảnh bằng chân máy, hoặc đang tìm cách chụp chậm hơn khi phim analog được giới trẻ quan tâm trở lại. Một cuốn sổ ghi số đo từng khung và thời gian thực tế đã dùng sẽ dạy bạn nhanh hơn mọi bảng tra.
Những lần chụp lỗi và cách xử lý
Chân dung có khó khăn riêng. Người mẫu phải đứng yên 6 giây, trong khi Vanopstal đứng cạnh chiếc hộp mà cô không thể nhìn xuyên qua. Cô nhận ra mình bố cục dè dặt hơn vì không chắc khung hình sẽ ra sao. Một buổi sáng sương mù bất ngờ lại đặt ra vấn đề khác. Trong tay chỉ có phim Ilford FP4 Plus (độ nhạy 125), cô đặt chỉ số ISO cao hơn nhiều so với mức ghi trên hộp để rút phép tính 4 phút xuống 1 phút 35 giây khi sương còn chưa tan. Vì vội, cô quay phim chưa đủ giữa các khung 6x12 nên hai lần phơi đầu chồng lên nhau. Cô xem sự cố này có thể thành công cụ sáng tạo nếu biết chủ động. Máy còn có ba lỗ kim thay vì một, hai lỗ ngoài cho phép chụp hai lần riêng biệt rồi ghép thành một ảnh panorama rộng.
Máy cho phép tua phim lại ở bất kỳ lúc nào. Cô từng tua giữa cuộn, tháo một tấm tiêu cự để chuyển từ 55 mm về 35 mm, rồi quay phim tới khung chưa dùng. Không phải ý tưởng nào cũng thành công. Ở bức chân dung tự chụp với đoàn tàu chạy ngang, cô dùng filter đỏ thay cho ND nên thời gian phơi kéo dài 15 giây, trong khi đoàn tàu chỉ xuất hiện khoảng 3 giây nên không để lại dấu vết nào. Cô vẫn định chụp tiếp cho đến khi có được hình mình muốn. Theo cô, chiếc máy đẩy mình ra khỏi vùng quen thuộc, nhưng cũng khiến cô dám thử khi chưa biết kết quả và yếu tố bất ngờ là một phần lớn niềm vui khi chụp.
Với người chơi phim ở Việt Nam, nắng gắt giúp thời gian phơi ngắn lại, nhưng bù thời gian theo công thức của hãng phim vẫn là bước không nên bỏ qua. Bài gốc không nêu giá máy, nên nếu chỉ muốn thử cảm giác chụp pinhole, bạn nên bắt đầu bằng vài cuộn phim 120 và cuốn sổ ghi chép trước khi tính chuyện đầu tư. Thời tiết nóng ẩm cũng là lý do để cất phim ở nơi khô thoáng. Điều đáng giá nhất của dòng máy này là buộc bạn chụp chậm và nghĩ kỹ, còn tốc độ hay độ sắc nét thì đừng kỳ vọng.
Nguồn: Fstoppers
Kiểm duyệt bởi: Hero Association
