Đội nón bảo hiểm khi đi xe máy là để giảm thiểu thương vong khi có tai nạn xảy ra, vì vậy cần sử dụng nón đúng chuẩn an toàn thay vì hàng trôi nổi.

Thương vong cao vì nón bảo hiểm dỏm

Hội thảo quốc tế về An toàn Nón bảo hiểm khu vực Châu Á - Thái Bình Dương năm 2026 vừa diễn ra tại Hà Nội, với đại diện cơ quan chính phủ, giới chuyên gia kỹ thuật và các tổ chức xã hội dân sự đến từ Campuchia, Nepal, Philippines, Thái Lan và Việt Nam cùng tham dự. Diễn đàn do Quỹ FIA (FIA Foundation) khởi xướng, cùng với sự điều phối của Quỹ Phòng chống Thương vong Châu Á (AIP Foundation). Mục tiêu của diễn đàn là kêu gọi sự hợp tác liên quốc gia nhằm thúc đẩy chuyển biến căn bản: từ thói quen đội nón bảo hiểm sang việc bảo đảm người tham gia giao thông được tiếp cận, sử dụng nón bảo hiểm đạt chuẩn kiểm định an toàn.

Báo cáo tại hội thảo cho thấy hơn một nửa số ca tử vong do tai nạn giao thông đường bộ trên thế giới hiện tập trung tại khu vực Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương, trong đó các phương tiện 2 và 3 bánh chiếm hơn 1/3 tổng số thiệt mạng. Các dữ liệu y khoa chứng minh việc đội nón bảo hiểm đạt chuẩn giúp giảm nguy cơ tử vong tới 6 lần, đồng thời giảm 74% rủi ro chấn thương não. Dù vậy, tiến độ bảo vệ người dân trong vùng vẫn còn khập khiễng khi tỷ lệ đội nón ngoài đường tăng cao không đồng nghĩa với an toàn thực tế. Phần lớn người dùng vẫn mua và đội nón kém chất lượng để đối phó, vốn hoàn toàn vô tác dụng khi xảy ra va quẹt mạnh.

Bài học kinh nghiệm từ Việt Nam

Việt Nam được cộng đồng quốc tế đánh giá cao như 1 điển hình thành công trong việc điều chỉnh hành vi người tham gia giao thông, kể từ khi ban hành quy định bắt buộc đội nón bảo hiểm vào năm 2007. Từ mức ban đầu chỉ khoảng 6%, tỷ lệ người trưởng thành chấp hành đội nón trên toàn quốc đã nhanh chóng tăng lên hơn 90%. Theo số liệu phân tích của tổ chức phi lợi nhuận AIP Foundation, quyết sách nhất quán này đã góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, tiết kiệm tới 12.045 tỷ USD từ các khoản chi phí cấp cứu y tế cũng như tổn thất năng suất lao động xã hội trong gần 2 thập kỷ qua.

Nhận định về thách thức trong giai đoạn mới, ông Greig Craft - Nhà sáng lập kiêm Chủ tịch AIP Foundation - cho rằng ưu tiên hiện nay là phải bảo đảm mỗi nón bảo hiểm người dân đội trên đầu đều có chứng nhận hợp chuẩn, từ đó mới mang lại khả năng bảo vệ tính mạng thực chất. Đóng góp ý kiến kỹ thuật, Tiến sĩ Terry Smith khẳng định Việt Nam hiện nay hoàn toàn có đủ năng lực dây chuyền để sản xuất, thực hiện quy trình thử nghiệm va đập đạt chuẩn quốc tế ngay trong nước. Đây là nền tảng vững chắc để chuyển giao kinh nghiệm và cùng các quốc gia láng giềng xây dựng lộ trình chuẩn hóa kỹ thuật chung.

Đánh giá về tính cấp thiết của vấn đề, bà Aggie Krasnolucka - Giám đốc Chương trình Quỹ FIA Foundation - nhấn mạnh xe máy vẫn là phương tiện mưu sinh không thể thiếu của đa số gia đình tại vùng Châu Á - Thái Bình Dương. Việc xây dựng mạng lưới an toàn kỹ thuật cho nón bảo hiểm không đơn thuần là câu chuyện xử phạt giao thông. Đây phải là giải pháp bảo vệ an sinh trực tiếp cho từng người cầm lái lẫn hành khách ngồi sau, cần sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan ban ngành từ trung ương đến địa phương.

Sáng kiến SHAP

Sau 3 ngày thảo luận liên tục, các quốc gia tham dự đã thống nhất về kế hoạch hành động cụ thể. Sáng kiến An toàn Nón bảo hiểm khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (Safe Helmets for Asia Pacific - SHAP) sẽ nối tiếp các kết quả đạt được từ kỳ hội thảo trước tại Manila. Trọng tâm hợp tác sắp tới sẽ tập trung hoàn thiện bộ tiêu chuẩn kỹ thuật, nâng cấp hệ thống thử nghiệm và cấp chứng nhận (testing and certification). Ngoài ra, việc tăng hoạt động giám sát thị trường để kịp thời phát hiện và thu hồi các lô hàng không đạt chuẩn an toàn cũng là điều cần thiết.

Bên cạnh các chế tài xử phạt và kiểm tra, hội thảo nhấn mạnh đến yếu tố khả năng chi trả và khả năng tiếp cận của nhóm người lao động có thu nhập thấp. Việc kiểm soát giá bán, hỗ trợ sản xuất đại trà các dòng nón đạt chuẩn với giá thành bình dân chính là chìa khóa quyết định. Chỉ khi đó, người dân mớ an tâm và chủ động từ bỏ các loại nón thời trang mỏng dính, góp phần hoàn thiện hệ sinh thái an toàn giao thông bền vững cho toàn khu vực.