Làn sóng sa thải vì AI có thể đẩy kinh tế Mỹ vào suy thoái

Làn sóng sa thải do AI trong ngành công nghệ Mỹ có thể khiến thêm 1.6 triệu người mất việc, kéo tỉ lệ thất nghiệp chính thức gần ngưỡng suy thoái.

Cắt giảm lan rộng ở cả những hãng đang có lãi

Hồi tháng 5, Meta bắt đầu cắt giảm 8000 nhân sự. Công ty mẹ của Facebook, Instagram và WhatsApp vừa trải qua nhiều thất bại lớn, từ dự án metaverse đến các phán quyết bất lợi tại tòa. Nhóm Magnificent Seven, những tập đoàn công nghệ kéo thị trường chứng khoán Mỹ đi lên, cũng chững lại trong năm qua khi giới đầu tư lo ngại bong bóng AI.

Những tuần gần đây, Google mở rộng chương trình mua lại nhân sự tự nguyện cho một số nhân viên tại 5 quốc gia. Nền tảng thiết kế Canva giảm 22% lực lượng lao động, tức 1271 người bị sa thải hoặc điều chuyển. Trong năm nay, Microsoft (60,000), Oracle (21,000), Amazon (17,000, chưa tính 14,000 của năm 2025), Uber (3300) và Netflix (1000) đều cắt giảm hoặc đề nghị mua lại từ 1000 nhân sự trở lên.

Theo bộ theo dõi TrueUp, tốc độ sa thải năm nay nhanh hơn năm trước, với hơn 200,000 lao động bị cắt giảm. Đáng chú ý, các đợt cắt giảm không chỉ nằm ở doanh nghiệp khó khăn. Nhiều công ty có doanh thu mạnh vẫn thực hiện.

AI là động lực chính, nhưng bài toán chưa khép lại

Nguyên nhân lớn nhất là AI. Các hãng đã chi hàng tỉ USD cho công nghệ này. Goldman Sachs ước tính còn khoảng 3.2 nghìn tỉ USD khác không hiện trên bảng cân đối kế toán. Lợi nhuận hiện tại chưa đủ biện minh cho quy mô chi tiêu vốn, nên doanh nghiệp cắt chi phí lao động rồi trông vào AI để bù phần năng suất hụt đi.

Cách làm này không phải lúc nào cũng hiệu quả. Salesforce và Ford phải tuyển lại hoặc tuyển người mới sau các đợt sa thải gắn với AI. Canva thì đưa ra điều kiện khá mềm mỏng: mỗi người ra đi nhận khoản hỗ trợ 10,000 USD, một chiếc MacBook, 6 tháng lương và 1 năm bảo hiểm y tế. Với nhiều lao động không có hợp đồng công đoàn, đó có thể là kịch bản tốt nhất nếu kinh tế xấu đi.

Nguy cơ suy thoái và áp lực lên lao động trẻ

Nước Mỹ chưa chính thức rơi vào suy thoái, nhưng lo ngại đang tăng. Các nhà phân tích cảnh báo nếu mất việc lan ra ngoài ngành công nghệ, thêm 1.6 triệu người có thể bị sa thải. Khi đó tỉ lệ thất nghiệp chính thức sẽ tiến gần mức suy thoái. Chu kỳ suy thoái thường lặp lại khoảng 6 năm một lần, nên một cú giảm tốc lớn hơn là điều khó loại trừ, nhất là khi thị trường AI điều chỉnh làm giá cổ phiếu giảm thêm.

Hiện tại, tổng số vụ cắt giảm việc làm vẫn thấp nhất kể từ năm 2022. Dù vậy, thị trường lao động ngày càng mong manh, nhất là với người trẻ. Theo bà Lisa Countryman-Quiroz, CEO tổ chức phi lợi nhuận JVS Bay Area, số vị trí tuyển mới ở cấp đầu vào đã giảm một phần ba tại những nghề chịu tác động mạnh của AI kể từ năm 2021. Bà nói bà lo ngại sự xói mòn các lộ trình nghề nghiệp ổn định. Điểm sáng hiếm hoi là ngành y tế, với 42,000 việc làm mới được tạo ra trong tháng vừa qua.

Bầu cử giữa kỳ và bài toán đào tạo nghề

Cuộc bầu cử giữa kỳ 2026 cũng có thể tác động gián tiếp. Làn sóng phản ứng với trung tâm dữ liệu và giới tỉ phú công nghệ trở thành vấn đề nóng của nhiều ứng viên. Chiến dịch đòi tạm dừng xây trung tâm dữ liệu giúp một số ứng viên đảng Dân chủ thắng cử, trong đó có bà Gina Hinojosa, người bất ngờ giành chức thống đốc Texas, nơi Elon Musk đặt nhà ở lẫn trụ sở kinh doanh.

Việc tạm dừng xây mới sẽ tiếp thêm sức cho các cộng đồng phản đối tình trạng hạ tầng AI ngốn tài nguyên địa phương. Tuy vậy, tiến độ chậm lại cũng làm giảm nhu cầu xây dựng, chip cùng các vị trí kỹ thuật gắn với AI. Cổ phiếu công nghệ và AI từng giảm vì giới đầu tư lo đảng Dân chủ đặt thêm rào chắn cho AI. Thị trường yếu thường khiến doanh nghiệp thận trọng hơn với tuyển dụng, chi tiêu vốn và nhân sự.

Bà Countryman-Quiroz đề xuất Quốc hội đầu tư mạnh hơn cho đào tạo nghề, nhất là ở các lĩnh vực đang tăng trưởng như y tế. Theo bà, nguồn vốn liên bang hiện chỉ đủ đào tạo khoảng 200,000 lao động mỗi năm, thấp hơn nhiều so với nhu cầu. Bà cho rằng phát triển nguồn nhân lực vốn nhận được sự ủng hộ từ cả hai đảng, nên vẫn còn dư địa hợp tác.

Nguồn: CNET

Kiểm duyệt bởi: Hero Association