Pat Gelsinger từ chức CEO Intel, tương lai công ty mờ mịt

Thời hoàng kim bán dẫn của Mỹ đang đi vào hoàng hôn?

Tập đoàn x86 lớn nhất thế giới vừa đưa ra thông cáo gây chấn động giới công nghệ - Pat Gelsinger từ chức CEO. Trước mắt công ty này sẽ được lèo lái cùng lúc bởi 2 người là David Zinsner và Michelle Johnston Holthaus. David là phó chủ tịch tập đoàn kiêm giám đốc tài chính (CFO). Còn Michelle cũng là phó chủ tịch tập đoàn kiêm CEO mảng sản phẩm của Intel - gồm máy tính cá nhân (CCG), máy chủ và AI (DCAI) cũng như giải pháp mạng (NEX). Trong khi 2 người này cùng đảm nhiệm vai trò CEO lâm thời, hội đồng quản trị đang tích cực tìm kiếm người có năng lực tốt hơn để thực sự lãnh đạo công ty này.

Sự ra đi lần này của Pat có thể xem là thất bại lớn cho Intel. Còn nhớ trước khi Pat làm CEO hồi 2021, tập đoàn này đã có một giai đoạn dài vắng bóng thuyền trưởng sau khi Brian Krzanich từ chức vào 2018 do bê bối tình ái công sở. Bob Swan vốn là CFO (giống David Zinsner hiện tại) cũng được chỉ định làm CEO lâm thời rồi sang 2019 thì làm CEO cố định. Tuy vậy kinh nghiệm quản lý tài chính không đủ để Bob lèo lái một tập đoàn công nghệ. Hội đồng quản trị vẫn liên tục tìm người thay thế và phải sau 2 năm họ mới tìm được Pat Gelsinger. Có thể nói Pat chính là canh bạc mà các cổ đông đã đặt cược để vực dậy tập đoàn này đang trượt dài sau nhiều năm dậm chân tại chỗ.

Nói riêng về Pat, ông gia nhập Intel từ 1979 lúc mới 18 tuổi. Dưới sự dìu dắt của CEO Intel bấy giờ là Andrew Grove, Pat dần trưởng thành và lên đến vị trí giám đốc công nghệ (CTO) vào 2001, trở thành phó chủ tịch tập đoàn trẻ nhất khi mới 32 tuổi. Các thành tựu của Pat ở Intel gồm phát triển phương pháp lập trình cho chip 80386, trưởng nhóm kiến trúc 80486, phát triển công nghệ Wi-Fi, USB, nền tảng Core và Xeon cùng 14 dự án chip khác. Nói cách khác, Pat là một Intel guru thực sự. Tới 2009, Pat rời Intel để sang EMC làm COO. Sang 2012 thì Pat làm CEO VMware. Có thể xét trình độ, Pat và CEO AMD Lisa Su là kẻ tám lạng người nửa cân, cũng là lý do mà hội đồng quản trị Intel mời ông về làm lãnh đạo.

Nhưng trình độ và năng lực thôi chưa đủ. Có thể nói "di sản" mà Brian và Bob để lại quá lớn với Pat. Việc chậm trễ triển khai EUV (trong khi Intel là một trong những công ty hỗ trợ ASML phát triển EUV từ ngày đầu) đã khiến công ty này trượt dài, tụt hậu quá xa trước 2 đối thủ châu Á là Samsung và TSMC. Ngoài vấn đề xử lý bất ổn nội bộ, Pat còn phải đương đầu với các thách thức đến từ các đối thủ như AMD, NVIDIA, Apple, Qualcomm... Bên cạnh đó việc phải tự chủ sản xuất chip đặt thêm gánh nặng cực lớn vì đầu tư xây dựng fab sản xuất cực kỳ đắt đỏ, trước mắt chỉ có lỗ chứ không thể có lãi (tương tự Globalfoundries khi mới tách khỏi AMD). Kết quả là quý kinh doanh vừa qua Intel lỗ ở con số kỷ lục 16.6 tỷ USD, mà phần lớn để phục vụ xây dựng mở rộng nhà máy sản xuất.

Chuyện gì đến có lẽ cũng đã đến, hôm nay hội đồng quản trị đã yêu cầu Pat ra đi.

Quan điểm cá nhân mà nói, mình cho rằng Pat "nhẹ lòng" hơn sau tất cả mọi drama ở công ty này. Làm CEO ở VMware thoải mái hơn việc phải gồng gánh sản xuất của một tập đoàn không chỉ là làm vì bản thân tập đoàn mà còn vì... nước Mỹ. Cứ làm CEO ở một công ty không phải tự chủ sản xuất chip như Broadcom hay Marvel hay Mediatek chẳng hạn, mọi thứ sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều. Intel ngoài việc tự thiết kế chip ra còn vác trên vai "giá trị Mỹ" khi đây là công ty duy nhất của Mỹ đang tự chủ sản xuất chip trên các tiến trình tiên tiến (advanced) 7 nm trở xuống. Globalfoundries cũng sản xuất chip nhưng đã từ bỏ cuộc chơi và hiện đang an phận ở 14/12 nm. Micron chuyên sản xuất chip nhớ và kinh nghiệm EUV gần như không có. IBM đã nghỉ khoẻ từ lâu khi bán fab làm chip cho Globalfoundries. Giờ đây hầu hết mọi công ty chip fabless của Mỹ đều thuê đối tác nước ngoài (chủ yếu là TSMC) để làm chip.

Do đó nếu ban lãnh đạo mới Intel muốn cắt đôi công ty hay thanh lý bộ phận foundry như AMD đã từng làm? Không rõ mọi thứ sẽ ra sao. Nhưng với các bất ổn về kinh tế, địa chính trị cũng như hàng rào thuế quan mà Trump sắp áp đặt, rất khó để nói liệu Intel còn "gồng" nổi hay không. Ai biết liệu đến lúc nào đó người Mỹ cũng sẽ từ bỏ cuộc đua chip giống như người Nhật đã từng làm trước kỷ nguyên EUV.

Ai có đủ trình độ để thay Pat lèo lái con tàu đang trôi dạt này?